مراحل رسیدگی به پرونده کیفری در دادسرا: از شکایت تا صدور کیفرخواست

رسیدگی به جرایم و تعیین سرنوشت مجرم یا متهم، فرآیندی پیچیده و زمان‌بر است که در دو مرحله اصلی در نظام قضایی ایران پیگیری می‌شود: دادسرا (مرحله تحقیقات مقدماتی) و دادگاه (مرحله محاکمه و صدور رأی). برای فردی که درگیر یک پرونده کیفری است، اطلاع از مراحل رسیدگی در دادسرا از اهمیت حیاتی برخوردار است.

۱. شروع به تعقیب و تشکیل پرونده

فرآیند رسیدگی کیفری معمولاً با یکی از این موارد آغاز می‌شود:

• شکایت شاکی خصوصی: در جرایم قابل گذشت (مثل توهین، افترا یا ترک انفاق)، پرونده تنها با شکایت شاکی شروع می‌شود.

• گزارش ضابطان دادگستری: نیروهای انتظامی، پلیس تخصصی و سایر نهادها (مانند گزارش سازمان بازرسی یا مراجع اطلاعاتی) که موظف به گزارش جرایم هستند.

• اعلام و اخبار دادستان: در جرایم غیر قابل گذشت (مثل قتل، سرقت، کلاهبرداری کلان)، دادستان به محض اطلاع از وقوع جرم، دستور شروع تحقیقات را صادر می‌کند.

پس از ثبت، پرونده برای انجام تحقیقات به یکی از شعب بازپرسی یا دادیاری دادسرا ارجاع می‌شود.

۲. تحقیقات مقدماتی در دادسرا

هدف اصلی در این مرحله، کشف حقیقت، جمع‌آوری ادله و مشخص کردن این است که آیا جرم واقع شده و آیا متهم مشخصی در وقوع آن دخیل بوده است یا خیر. این مرحله زیر نظر بازپرس یا دادیار و با کمک ضابطان قضایی (نیروی انتظامی) انجام می‌گیرد.

الف. احضار و جلب متهم

• احضاریه: در ابتدا، برای متهم احضاریه رسمی ارسال می‌شود تا در زمان مقرر در دادسرا حاضر شده و از خود دفاع کند.

• جلب: اگر متهم بدون عذر موجه در دادسرا حاضر نشود، مقام قضایی می‌تواند دستور جلب او را صادر کند.

ب. تحقیقات و بازجویی

• بازپرس/دادیار اقدام به بازجویی از متهم و اخذ اظهارات وی می‌کند.

• تحقیقات محلی، معاینه محل، تحقیق از شهود و بررسی اسناد و مدارک نیز در این مرحله انجام می‌شود.

• توجه مهم: متهم حق دارد در کلیه مراحل تحقیقات مقدماتی، وکیل خود را همراه داشته باشد و وکیل می‌تواند در بازجویی حضور پیدا کند.

ج. صدور قرار تأمین کیفری

پس از تحقیقات، بازپرس/دادیار برای تضمین دسترسی به متهم و جلوگیری از فرار یا تبانی او، یکی از قرار‌های تأمین کیفری را صادر می‌کند. مهم‌ترین این قرارها عبارتند از:

• قرار التزام به حضور با قول شرف (ساده‌ترین)

• قرار کفالت (معرفی یک کفیل دارای فیش حقوقی یا سند برای ضمانت)

• قرار وثیقه (سند ملکی یا وجه نقد)

• قرار بازداشت موقت (سنگین‌ترین قرار که تنها در شرایط و جرایم خاص صادر می‌شود).

۳. تصمیم نهایی دادسرا

پس از تکمیل تحقیقات، بازپرس یا دادیار با توجه به ادله موجود، یکی از تصمیمات نهایی زیر را اتخاذ می‌کند:

صدور کیفرخواست: ورود به مرحله دادگاه

اگر بازپرس قرار مجرمیت صادر کند و دادستان نیز آن را تأیید کند، کیفرخواست صادر می‌شود. کیفرخواست سندی است که در آن مشخصات متهم، نوع جرم، دلایل اتهام و مجازات قانونی خواسته شده از دادگاه ذکر می‌شود. با صدور کیفرخواست، پرونده از دادسرا به دادگاه کیفری ارسال شده و مرحله محاکمه رسماً آغاز می‌گردد.

نقش وکیل در مرحله دادسرا

مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرا، حیاتی‌ترین بخش یک پرونده کیفری است. حضور وکیل در این مرحله تضمین می‌کند که:

• حقوق قانونی متهم (مانند حق سکوت یا حق داشتن وکیل) رعایت شود.

• قرار تأمین مناسب و متناسب با جرم صادر شود.

• اظهارات و دفاعیات متهم به‌صورت حقوقی و دقیق در پرونده ثبت گردد.

• ادله تبرئه کننده متهم جمع‌آوری و به مقام قضایی ارائه شود.

اگر شما یا نزدیکانتان درگیر یک پرونده کیفری هستید، مشورت و حضور یک وکیل متخصص کیفری در مراحل دادسرا، می‌تواند مسیر پرونده را به نفع شما تغییر دهد.