حق حضانت فرزند بعد از طلاق چگونه تعیین می‌شود؟

یکی از پرچالش‌ترین و حساس‌ترین موضوعات در پرونده‌های طلاق، مسئله سرنوشت فرزندان و تعیین حق حضانت است. برای بسیاری از والدین، نگرانی درباره آینده و تربیت فرزندان، بسیار فراتر از مسائل مالی یا مهریه اهمیت دارد. قانون مدنی ایران و قانون حمایت از خانواده، چارچوب مشخصی را برای حضانت تعیین کرده‌اند، اما این قوانین «مطلق» نیستند و مصلحت کودک همواره در اولویت است.

در این مقاله، تمام آنچه باید درباره قوانین حضانت، سنین قانونی و شرایط سلب حضانت بدانید را بررسی می‌کنیم.

حضانت چیست؟

حضانت (Hazanat) در لغت به معنای پروردن و در اصطلاح حقوقی به معنای نگهداری و مراقبت جسمی و روحی از کودک است. باید توجه داشت که حضانت با «ولایت قهری» تفاوت دارد. ولایت (مدیریت اموال و تصمیمات کلان مالی و حقوقی) اصولاً بر عهده پدر و جد پدری است، حتی اگر حضانت با مادر باشد.

مراحل قانونی حضانت بر اساس سن کودک

طبق قانون مدنی اصلاح شده، اولویت حضانت فرزندان (چه دختر و چه پسر) بر اساس رده سنی زیر تعیین می‌شود:

۱. از تولد تا ۷ سالگی

در این دوره، اولویت حضانت با مادر است. قانونگذار معتقد است که کودک در این سنین نیاز مبرمی به عاطفه و مراقبت‌های مادرانه دارد.

• نکته مهم: جنسیت کودک در این بازه سنی تأثیری ندارد و هم دختر و هم پسر تا ۷ سالگی نزد مادر می‌مانند (مگر در شرایط خاص عدم صلاحیت مادر).

۲. از ۷ سالگی تا سن بلوغ

پس از پایان ۷ سالگی، اولویت حضانت با پدر است.

• سن بلوغ در قانون: برای دختران ۹ سال تمام قمری و برای پسران ۱۵ سال تمام قمری است.

• تبصره: اگرچه قانون اولویت را به پدر می‌دهد، اما اگر اثبات شود که ماندن کودک نزد پدر به سلامت جسمی یا روانی او آسیب می‌زند، دادگاه می‌تواند حضانت را همچنان به مادر بسپارد.

۳. بعد از سن بلوغ

پس از رسیدن به سن بلوغ شرعی، فرزند از حضانت والدین خارج می‌شود و خود او حق انتخاب دارد که با کدام یک از والدین (پدر یا مادر) زندگی کند. در این مرحله دادگاه دخالتی در تعیین حضانت ندارد مگر اینکه اختلافی پیش بیاید.

چه مواردی باعث سلب حضانت می‌شود؟ (سلب صلاحیت)

بسیاری از مراجعین تصور می‌کنند که قانون ۷ سالگی غیرقابل تغییر است. اما اصل طلایی در دادگاه‌های خانواده، «مصلحت عالیه کودک» است. اگر والدی که اولویت حضانت با اوست، شرایط لازم را نداشته باشد، طرف مقابل می‌تواند با ارائه مدارک قانونی، درخواست سلب حضانت کند.

مصادیق عدم صلاحیت عبارتند از:

• اعتیاد زیان‌آور: به مواد مخدر، الکل یا قمار.

• اشتهار به فساد اخلاقی و فحشا.

• ابتلا به بیماری‌های روانی: (جنون) با تشخیص پزشکی قانونی.

• ضرب و جرح تکرار شونده: یا سوءاستفاده از کودک و واداشتن او به کارهای خلاف شرع.

• ازدواج مجدد مادر: طبق قانون مدنی، اگر مادر در دورانی که حضانت با اوست ازدواج مجدد کند، حق حضانت ممکن است به پدر بازگردد (البته این مورد در رویه قضایی جدید مطلق نیست و به مصلحت کودک بستگی دارد).

نفقه فرزند بر عهده کیست؟

یک سوال رایج این است: “اگر حضانت با مادر باشد، خرج بچه را چه کسی می‌دهد؟” پاسخ روشن است: نفقه فرزند در هر حالتی بر عهده پدر است. حتی اگر مادر حضانت فرزند را بر عهده داشته باشد، پدر موظف است هزینه‌های خوراک، پوشاک، مسکن، تحصیل و درمان فرزند را تأمین کند. اگر پدر از پرداخت نفقه خودداری کند، مادر می‌تواند شکایت کیفری یا حقوقی طرح نماید.

حق ملاقات (The Right of Visitation)

طلاق نباید باعث قطع رابطه فرزند با یکی از والدین شود. والدی که حضانت را بر عهده ندارد، قانوناً حق ملاقات با فرزند را دارد.

• زمان و مکان ملاقات معمولاً با توافق طرفین تعیین می‌شود.

• در صورت عدم توافق، دادگاه ساعات و مکان مشخصی (معمولاً آخر هفته‌ها) را تعیین می‌کند.

• ممانعت از دیدار فرزند توسط والدی که حضانت دارد، جرم محسوب می‌شود و پیگرد قانونی دارد.

نکته کلیدی: تمامی توافقات حضانت که در زمان طلاق توافقی انجام می‌شود معتبر است، مگر اینکه بعدها ثابت شود مصلحت کودک به خطر افتاده است.

چرا به وکیل خانواده نیاز دارید؟

پرونده‌های حضانت معمولاً پیچیدگی‌های اثباتی دارند. اثبات «عدم صلاحیت طرف مقابل» یا دفاع از «شایستگی خود برای حضانت» نیازمند دانش حقوقی، جمع‌آوری ادله محکمه‌پسند و آشنایی با رویه دادگاه‌های خانواده است.

آیا نگران آینده فرزندتان هستید یا در مورد حضانت سوالی دارید؟ ما اینجا هستیم تا با بررسی دقیق شرایط شما، بهترین راهکار قانونی را برای حفظ آرامش و حقوق فرزندتان ارائه دهیم.

همین حالا برای مشاوره تخصصی تماس بگیرید.