قرارداد شفاهی چه زمانی معتبر است؟
در دنیای پرشتاب امروز، بسیاری از توافقات کاری، تجاری یا حتی قرض دادن پول بین دوستان و آشنایان، بدون هیچگونه سند کتبی و صرفاً بر اساس «اعتماد» و بهصورت «شفاهی» انجام میشود. اما مشکل زمانی آغاز میشود که یکی از طرفین زیر قول خود میزند.
سوال اصلی اینجاست: آیا قانون برای توافقی که روی کاغذ نوشته نشده، اعتباری قائل است؟ در این مطلب، اعتبار قراردادهای شفاهی و نحوه اثبات آنها را در دادگاههای ایران بررسی میکنیم.
دیدگاه قانون: آیا “حرف” سند است؟
طبق ماده ۱۹۱ قانون مدنی ایران، قرارداد با «قصد و اراده» طرفین شکل میگیرد. این یعنی همین که شما و طرف مقابل بر سر موضوعی توافق کنید (ایجاب و قبول) و قصد انجام آن را داشته باشید، قرارداد صحیح و معتبر است؛ چه نوشته شده باشد و چه نباشد.
بنابراین، اصل بر صحت قراردادهای شفاهی است. نوشتن قرارداد شرط صحت آن نیست، بلکه وسیلهای برای اثبات آسانتر آن در آینده است.
چالش اصلی: چگونه ثابت کنیم؟
اگرچه قرارداد شفاهی از نظر شرعی و قانونی معتبر است، اما بزرگترین چالش آن در مرحله رسیدگی قضایی است. وقتی سندی ندارید، بار اثبات ادعا بر دوش شماست. برای اثبات یک قرارداد شفاهی در دادگاه، میتوانید از ادله زیر استفاده کنید:
۱. شهادت شهود (مهمترین ابزار)
اگر هنگام توافق شفاهی، افرادی حضور داشتهاند که شاهد صحبتهای شما بودهاند، شهادت آنها در دادگاه بسیار تعیینکننده است. تعداد و شرایط شهود باید طبق قانون آیین دادرسی باشد.
۲. تراکنشهای بانکی و اسناد مالی
فیشهای واریزی، چکهای رد و بدل شده یا پرینت حساب بانکی که نشاندهنده انتقال وجه مرتبط با قرارداد باشد، میتواند «اماره» (نشانه) قوی بر وجود یک توافق مالی باشد.
۳. ادله الکترونیکی (پیامک، چت و فایل صوتی)
در نظام حقوقی امروز، اسکرینشات از مکالمات در واتساپ، تلگرام، پیامکها و یا صدای ضبط شده مکالمات، اگرچه به تنهایی ممکن است سند قطعی نباشند، اما به عنوان «اماره قضایی» به قاضی کمک میکنند تا به علم و یقین برسد.
۴. اقرار طرف مقابل
اگر طرف مقابل در دادگاه، نزد قاضی یا در لایحهای کتبی اعتراف کند که چنین توافقی وجود داشته، حق به نفع شما صادر میشود. (حتی صدای ضبط شدهای که در آن فرد به بدهی یا تعهد خود اعتراف میکند، میتواند موثر باشد).
۵. سوگند
در مواردی که هیچ دلیل دیگری وجود ندارد، خواهان میتواند درخواست «سوگند» کند. اگر خوانده قسم یاد کند که قراردادی نبوده، دعوا رد میشود.
استثنائات: کجا حتماً باید سند کتبی داشته باشیم؟
اگرچه اکثر قراردادها شفاهی هم معتبرند، اما در برخی موارد قانونگذار تنظیم سند (حتی رسمی) را الزامی کرده است و توافق شفاهی در مراجع دولتی پذیرفته نیست:
-
انتقال املاک ثبت شده: خرید و فروش خانه و زمین باید ثبت رسمی شود تا دولت خریدار را مالک بشناسد.
-
ثبت شرکتها: اساسنامه و شرکتنامه باید کتبی باشد.
-
قراردادهای پیشفروش ساختمان.
توصیه وکیل
ریسک قراردادهای شفاهی بسیار بالاست. توصیه همیشگی ما این است: «کمرنگترین جوهرها از قویترین حافظهها ماندگارترند.» حتی اگر با نزدیکترین دوستان خود معامله میکنید، یک دستنوشته ساده تنظیم کنید که شامل موارد زیر باشد:
-
موضوع توافق
-
مبلغ
-
تاریخ
-
امضای دو طرف و دو شاهد
نیاز به اثبات حق خود دارید؟
اگر درگیر اختلاف بر سر یک توافق شفاهی شدهاید و طرف مقابل تعهدات خود را انکار میکند، ناامید نشوید. با استفاده از تکنیکهای حقوقی و گردآوری صحیح ادله (مانند استشهادیه)، میتوان حق را اثبات کرد.
برای بررسی مدارک و مشاوره در خصوص پرونده خود، با ما تماس بگیرید.
