بیمه بیکاری و شرایط استفاده از آن: چتر حمایتی قانون در روزهای سخت

از دست دادن شغل، یکی از پراسترس‌ترین اتفاقاتی است که ممکن است برای هر نیروی کاری رخ دهد. اما قانون کار و تأمین اجتماعی ایران، برای حمایت از کارگرانی که به‌صورت ناخواسته شغل خود را از دست می‌دهند، راهکاری به نام «بیمه بیکاری» را پیش‌بینی کرده است.

در این مطلب، تمام جزئیات قانونی، شرایط احراز و مراحل دریافت مقرری بیمه بیکاری را بررسی می‌کنیم.

چه کسانی مشمول بیمه بیکاری می‌شوند؟ (تعریف قانونی)

طبق قانون بیمه بیکاری، مهم‌ترین شرط برای دریافت این مستمری، «غیرارادی بودن» بیکاری است. به عبارت ساده‌تر:

اگر شما اخراج شده باشید، مشمول بیمه بیکاری هستید.
اگر قرارداد شما تمام شده باشد و کارفرما قرارداد را تمدید نکند، مشمول هستید.
اگر به دلیل حوادث غیرمترقبه (سیل، زلزله، آتش‌سوزی) بیکار شوید، مشمول هستید.

نکته مهم: کارگرانی که به میل خود استعفا می‌دهند یا به دلیل قصور در انجام وظایف و نقض آیین‌نامه‌های انضباطی اخراج می‌شوند (اخراج موجه)، اصولاً مشمول دریافت بیمه بیکاری نمی‌شوند.

شرایط ۵ گانه دریافت بیمه بیکاری

برای اینکه درخواست شما در اداره کار و تأمین اجتماعی تأیید شود، باید شرایط زیر را داشته باشید:

تابعیت: فرد باید تابعیت ایرانی داشته باشد.
سابقه بیمه: داشتن حداقل ۶ ماه سابقه پرداخت حق بیمه قبل از بیکار شدن الزامی است. (در مورد حوادث غیرمترقبه مثل زلزله، شرط سابقه ۶ ماه لازم نیست).
غیرارادی بودن بیکاری: همانطور که گفته شد، بیکاری باید بدون میل و اراده بیمه‌شده باشد.
مشمول قانون کار: فرد باید مشمول قانون کار و تأمین اجتماعی باشد (صاحبان مشاغل آزاد، بیمه‌شدگان اختیاری و کارگران ساختمانی معمولاً شامل این قانون نمی‌شوند).
اقدام در مهلت قانونی: مهم‌ترین شرط شکلی؛ شما باید حداکثر ظرف ۳۰ روز از تاریخ بیکاری، آمادگی خود را برای اشتغال مجدد به اداره کار اعلام کنید.

مهلت اعلام بیکاری: قانون ۳۰ روز

بسیاری از افراد به دلیل بی‌اطلاعی از این قانون، حق خود را از دست می‌دهند. شما تنها ۳۰ روز از تاریخ اخراج یا پایان قرارداد فرصت دارید تا به سامانه جامع روابط کار مراجعه و درخواست خود را ثبت کنید.

تبصره: اگر عذر موجهی (مثل بیماری شدید) داشته باشید که مانع از اقدام در این ۳۰ روز شده باشد، باید با حکم «هیات حل اختلاف اداره کار» عذر خود را ثابت کنید تا مهلت تمدید شود.

مبلغ مقرری بیمه بیکاری چقدر است؟

میزان مقرری روزانه بیمه بیکاری، ۵۵ درصد متوسط مزد یا حقوق و یا کارمزد روزانه بیمه‌شده است.

افراد متأهل: به ازای هر یک از افراد تحت تکفل (همسر و فرزندان)، ۱۰ درصد به این مبلغ اضافه می‌شود (تا سقف ۴ نفر).
سقف پرداختی: در هر حال، مجموع دریافتی نباید از حداقل دستمزد مصوب سال کمتر باشد و نباید از ۸۰ درصد متوسط حقوق فرد بیشتر شود.

مدت زمان پرداخت بیمه بیکاری

مدت زمانی که می‌توانید حقوق بیکاری بگیرید، به دو عامل بستگی دارد: ۱. وضعیت تأهل و ۲. میزان سابقه پرداخت حق بیمه.

سابقه پرداخت حق بیمه	مدت پرداخت (مجرد)	مدت پرداخت (متأهل)
از ۶ ماه تا ۲۴ ماه	۶ ماه	۱۲ ماه
از ۲۵ ماه تا ۱۲۰ ماه	۱۲ ماه	۱۸ ماه
از ۱۲۱ ماه تا ۱۸۰ ماه	۱۸ ماه	۲۶ ماه
از ۱۸۱ ماه تا ۲۴۰ ماه	۲۶ ماه	۳۶ ماه
از ۲۴۱ ماه به بالا	۳۶ ماه	۵۰ ماه

دلایل قطع شدن بیمه بیکاری

در موارد زیر، پرداخت مقرری قطع خواهد شد:

بیمه‌شده مجدداً مشغول به کار شود.
بیمه‌شده از قبول شغل تخصصی یا مشابه پیشنهادی اداره کار خودداری کند.
بیمه‌شده مشمول بازنشستگی یا ازکارافتادگی کلی شود.
مدت زمان قانونی دریافت مقرری به پایان برسد.

نقش وکیل اداره کار در پرونده‌های بیمه بیکاری

گاهی اوقات کارفرما از دادن «نامه عدم نیاز» خودداری می‌کند یا اداره کار به دلایل غیرموجه درخواست بیمه بیکاری را رد می‌کند (مثلاً ادعا می‌کند ترک کار ارادی بوده است). در این شرایط، تنظیم صحیح دادخواست در هیات‌های تشخیص و حل اختلاف اداره کار توسط یک وکیل متخصص روابط کار، می‌تواند ورق را برگرداند و حق قانونی شما را زنده کند. آیا در دریافت بیمه بیکاری یا دریافت نامه عدم نیاز از کارفرما دچار مشکل شده‌اید؟ تیم حقوقی ما آماده است تا مراحل قانونی پرونده شما را تا رسیدن به نتیجه پیگیری کند.